De 100 meest Joodse gerechten

In de loop van mijn digitale leven ben ik op heel wat nieuwsbrieven geabonneerd. Op allerhande gebied, het kan van alles zijn. Ik neem een greep uit de mailbox van vandaag. Ik krijg een advies op financieel gebied, ik word
op de hoogte gehouden over de plaatselijke politiek, er wordt mij verzocht iets te doneren voor het park in de buurt dat door vrijwilligers onderhouden wordt, de kranten die ik sowieso lees sturen alvast een nieuwsbrief, enzovoorts. Bijna alles wordt ongelezen gedeletet. Ik krijg ook heel veel nieuwsbrieven uit Joodse en/of Israëlische bron. Om de waarheid te zeggen, die lees ik, behalve belangrijk Israëlisch nieuws, ook nooit. Op één uitzondering na. Dat is het Amerikaans-Joodse Tablet Magazine. Die is altijd interessant want ik lees graag over kunst en kunstenaars, de US-opinie over de Israëlische politiek en allerhand (Amerikaans) Joods en Jiddisch leven. De website die iedere dag wordt aangevuld met interessante artikelen kan natuurlijk niet zonder financiële ondersteuning. Dus krijg ik ook regelmatig een mailtje of ik iets wil doneren en krijg ik reclame. Die gooi ik steevast weg, maar soms is er iets bij dat wel mijn aandacht trekt. Zoals vandaag:

“The 100 Most Jewish Foods heads to Toronto”

Huh? Wat zijn in hemelsnaam de 100 meest Joodse gerechten? En zijn het er wel 100? En waarom gaan ze naar het Canadese Toronto? En hoe? Worden ze ingevlogen? Blijven ze dan wel warm? Is er een foodfestival daar? 


Niets van dat alles. Het blijkt gewoon over de promotie van een Joods kookboek te gaan. “Alles over de Joodse keuken,” snorkt de reclame. “Van galle tot garosset, van babka tot bazooka.” Galle kennen we natuurlijk en de meesten van ons weten ook dat garosset een mierzoet spul is dat we met Pesach eten om het bittere van het leven te vergeten en het zoete te vieren. Gemaakt van rozijnen, geschaafde amandelen, appel en zoete wijn en suiker is het een regelrechte aanslag op je gevoel voor gezond eten. Lekker is het wel. Maar wat is een babka?
Een bazooka ken ik ook, maar dat is toch een vreselijk vuurspugend wapen? Het internet brengt uitkomst. Een babka is een zoete aardappelcake. Bazooka blijkt een kauwgummerk te zijn dat in de Vijftiger jaren erg populair was in Amerika. Het werd geproduceerd door een Joodse fabrikant in Brooklyn. Tja, zo kun je alles Joods eten noemen.


He dan ook, ik hoef voor de 100 meest Joodse gerechten niet naar Toronto. Maar het onderwerp zet me aan het denken. Kennen wij ook 100 Joodse gerechten? Ik kom niet ver. Zeker geen honderd. De obligate kippensoep natuurlijk, matses, de galle, het al genoemde garosset. Wat nog meer? Hm, eigenlijk niet zo veel? De met Rosj Hasjana (Joods nieuwjaar) te eten appeltjes met honing kun je moeilijk Joods eten noemen.

Welbeschouwd hebben we nauwelijks nog typisch Joods eten. Ongetwijfeld heeft de “niet-te-dik” cultuur daar veel mee te maken. Vroeger wel. Toen ik mijn schoonouders zo rond 1960 leerde kennen werd daar voor mijn schoonvader apart gekookt. Zoete groenten, at hij, kapot gekookte bloemkool met suiker, sperziebonen met suiker, zoete rijst. Ook toen al griezelde ik daarvan. Maar mijn schoonmoeder kookte ook zaken waarvan een halve eeuw later het water me nog in de mond loopt. Peren met kugel, waar krijg je het nog? Of het gerecht waarvan het grootste gedeelde van de wereld walgt maar bij mij zalige herinneringen oproept: aardappelen met maag! De slager kwam de vooraf bestelde koeienmaag zelf brengen. Mijn schoonmoeder waste de maag minstens drie keer grondig uit. Daarna werd het op het lage vuurtje van een petroleumstel de hele dag gekookt. Dat verspreidde een apart geurtje. De straat in Amsterdam Oost waar mijn schoonouders woonden was dan verdeeld in twee kampen. De ene helft wilde het liefst verhuizen, de andere helft wilde komen eten. Ik kon niet ophouden met eten als mijn schoonmoeder maag op het menu had staan. Dat grijze vette vlees, die jus over de kruimige aardappels… Ach, wat is dat lang geleden. Jaren later was ik in Polen. ‘Je moet ons nationale gerecht proeven,” zei mijn gastheer. Verdomd als het niet waar is, het was ouderwetse maag. Niet zo gek, Jiddisch eten is natuurlijk van oorsprong Oost Europees eten. Of andersom, kan ook. Maar in Frankrijk staat koeienmaag nog steeds op de kaart van authentieke plaatselijke restaurants. De beroemde chef-kok Auguste Escoffier noemde het tripes à la mode de Caen. Die Fransen weten wat lekker is!


Maar wij Joden ook. Toch, het begrip typisch Joods eten is onzin. Met enige moeite kan ik nog een bagel met gerookte zalm en creamcheese bedenken. Of latkes (aardappelkoekjes) en blintzes (kleine pannenkoekjes) met zure room. Maar dat zijn ook typisch Oost Europese gerechten en worden door iedereen daar graag gegeten. Israëlisch eten dan? Ja, dat is duidelijk anders. Van de heel klein gesneden tomaten en uitjes en wat al niet meer, de humus, de techina, de getselim (aubergine) worden in alle Arabische landen gesmuld. De Palestijnen claimen zelfs dat het typisch Palestijnse gerechten zijn. Maar ach, die claimen zoveel.